سیاست سرقت ادبی
نشریه پژوهشهای نوین در علوم پزشکی، بهداشت و سلامت (MHHJR) حفظ اصالت آثار علمی، رعایت حقوق مالکیت فکری و جلوگیری از سرقت ادبی و سایر اشکال سوءرفتار علمی را از اصول اساسی فرآیند انتشار میداند.
تمامی مقالات ارسالی باید حاصل پژوهش اصیل نویسندگان باشند و نویسندگان موظفاند هنگام استفاده از ایدهها، متون، دادهها، تصاویر، جداول، نتایج یا سایر مطالب متعلق به دیگران، منابع مربوط را بهصورت صحیح و کامل ذکر کنند.
1. تعریف سرقت ادبی
سرقت ادبی (Plagiarism) به استفاده از ایده، متن، داده، یافته، تصویر، جدول، ساختار یا سایر محتوای علمی متعلق به دیگران بدون انتساب مناسب و ارائه آن بهعنوان اثر خود گفته میشود.
سرقت ادبی میتواند به شکل عمدی یا غیرعمدی رخ دهد. مسئولیت رعایت اصول استناد و اصالت اثر بر عهده نویسندگان است.
2. نمونههای سرقت ادبی
موارد زیر میتواند مصداق سرقت ادبی یا سوءرفتار علمی محسوب شود:
-
کپیکردن مستقیم متن دیگران بدون ذکر منبع؛
-
استفاده از ایده یا یافتههای دیگران بدون استناد مناسب؛
-
ترجمه متن یک اثر دیگر و ارائه آن بدون ذکر منبع اصلی؛
-
استفاده بدون مجوز از تصاویر، جداول، نمودارها یا سایر محتوای دارای حقوق مالکیت فکری؛
-
بازنویسی یا پارافریز نزدیک به متن اصلی بدون ارجاع مناسب؛
-
استفاده از دادههای پژوهشگران دیگر بدون ذکر منبع؛
-
ارائه بخش قابل توجهی از یک اثر منتشرشده قبلی بهعنوان اثر جدید؛
-
کپیکردن بخشهایی از مقالههای قبلی خود نویسندگان بدون ارجاع مناسب (خودسرقتی)؛
-
استفاده از متن یا محتوای تولیدشده توسط دیگران و ارائه آن بهعنوان کار شخصی؛
-
دستکاری یا پنهانکردن منابع بهمنظور ایجاد تصور نادرست درباره اصالت مقاله.
3. خودسرقتی و انتشار تکراری
استفاده مجدد نویسندگان از بخشهای قابل توجه آثار قبلی خود بدون ارجاع مناسب نیز میتواند موجب ایجاد مشکل در اصالت مقاله شود.
نویسندگان نباید یک مقاله یا بخش قابل توجهی از آن را بهصورت همزمان برای چند نشریه ارسال کنند.
همچنین انتشار مجدد یک مقاله یا بخش قابل توجهی از آن بدون اعلام و توجیه علمی مناسب، میتواند مصداق انتشار تکراری یا همپوشان باشد.
در صورتی که استفاده مجدد از بخشی از مطالب قبلی از نظر علمی ضروری باشد، نویسندگان باید اثر قبلی را بهدرستی معرفی و به آن استناد کنند.
4. مسئولیت نویسندگان
نویسندگان پیش از ارسال مقاله باید اطمینان حاصل کنند که:
-
مقاله اصیل است؛
-
مقاله قبلاً بهطور کامل در نشریه دیگری منتشر نشده است؛
-
مقاله همزمان برای نشریه دیگری ارسال نشده است؛
-
تمام منابع استفادهشده بهدرستی ذکر شدهاند؛
-
استفاده از تصاویر، جداول و سایر مطالب متعلق به دیگران با رعایت حقوق مربوط انجام شده است؛
-
تمام نویسندگان از محتوای نهایی مقاله و ارسال آن اطلاع دارند؛
-
هرگونه استفاده از آثار قبلی خود نویسندگان بهدرستی ارجاع داده شده است.
5. بررسی سرقت ادبی
نشریه میتواند مقالات ارسالی را در مراحل مختلف فرآیند انتشار از نظر اصالت و میزان مشابهت با آثار منتشرشده قبلی بررسی کند.
بررسی ممکن است:
-
در مرحله اولیه دریافت مقاله؛
-
پیش از ارسال مقاله برای داوری؛
-
در جریان فرآیند داوری؛
-
پیش از پذیرش نهایی؛
-
پس از انتشار مقاله
انجام شود.
نشریه میتواند از ابزارهای تشخیص مشابهت متنی و همچنین بررسی دستی منابع و محتوای مقاله استفاده کند.
گزارش مشابهت بهتنهایی اثبات قطعی سرقت ادبی نیست. میزان مشابهت باید با توجه به محل مشابهت، نوع متن، منابع ذکرشده، روش نگارش و ماهیت مقاله توسط سردبیر یا افراد مسئول بررسی شود.
6. موارد مشابهت قابل قبول
وجود درصدی از مشابهت متنی لزوماً به معنای سرقت ادبی نیست.
برای مثال، موارد زیر ممکن است بهصورت طبیعی موجب ایجاد مشابهت شوند:
-
عنوان یا اصطلاحات تخصصی؛
-
نام سازمانها و مؤسسات؛
-
اصطلاحات علمی و پزشکی؛
-
عبارات استاندارد روش تحقیق؛
-
نام داروها، بیماریها یا روشهای تشخیصی؛
-
منابع و اطلاعات کتابشناختی؛
-
عبارات فنی که امکان جایگزینی مناسب آنها محدود است.
بنابراین تصمیم درباره وجود سرقت ادبی صرفاً بر اساس یک عدد یا درصد ثابت اتخاذ نخواهد شد.
7. بررسی مقاله پیش از داوری
چنانچه در بررسی اولیه نشانههای جدی از سرقت ادبی یا سوءرفتار علمی مشاهده شود، سردبیر میتواند مقاله را برای بررسی بیشتر متوقف کند.
در صورت نیاز، از نویسنده یا نویسندگان توضیح خواسته خواهد شد.
اگر نگرانی موجود برطرف نشود یا شواهد کافی از تخلف وجود داشته باشد، نشریه میتواند مقاله را پیش از ورود به فرآیند داوری رد کند.
8. بررسی سرقت ادبی پس از داوری یا پذیرش
اگر پس از داوری یا پذیرش مقاله، شواهدی درباره سرقت ادبی یا سایر تخلفات مربوط به اصالت مقاله به دست آید، نشریه میتواند فرآیند انتشار را متوقف کند.
پذیرش اولیه یا نهایی مقاله به معنای مصونیت آن از بررسیهای بعدی نیست.
9. سرقت ادبی پس از انتشار
اگر پس از انتشار مقاله، ادعای مستند درباره سرقت ادبی مطرح شود، نشریه موضوع را بررسی خواهد کرد.
بسته به شدت تخلف و تأثیر آن بر اعتبار مقاله، اقدامات احتمالی میتواند شامل موارد زیر باشد:
-
درخواست توضیح از نویسندگان؛
-
بررسی مجدد مقاله و منابع؛
-
انتشار اصلاحیه؛
-
انتشار اطلاعیه درباره نگرانی موجود؛
-
اصلاح یا علامتگذاری مقاله؛
-
بازپسگیری مقاله در موارد جدی؛
-
اطلاعرسانی به مؤسسه یا دانشگاه مرتبط در صورت ضرورت.
10. فرآیند بررسی ادعای سرقت ادبی
هر فردی که نسبت به اصالت یک مقاله نگرانی مستند دارد میتواند موضوع را به دبیرخانه نشریه اطلاع دهد.
گزارش باید تا حد امکان شامل موارد زیر باشد:
-
عنوان مقاله؛
-
نام نویسندگان؛
-
مشخصات مقاله؛
-
توضیح دقیق درباره بخش مورد اعتراض؛
-
منبع اصلی مورد ادعا؛
-
لینک یا مشخصات کتابشناختی منبع، در صورت وجود؛
-
مستندات مربوط.
نشریه گزارشها را بدون پیشداوری بررسی خواهد کرد.
صرف مطرحشدن یک ادعا به معنای اثبات سرقت ادبی نیست.
11. حق پاسخگویی نویسندگان
در صورت وجود ادعای جدی درباره سرقت ادبی، نشریه میتواند از نویسندگان درخواست توضیح کند.
نویسندگان فرصت خواهند داشت در خصوص موضوع مطرحشده توضیح ارائه کنند و در صورت امکان، مستندات لازم را ارائه دهند.
تصمیم نهایی بر اساس مجموعه شواهد موجود اتخاذ خواهد شد.
12. موارد تأییدشده سرقت ادبی
در صورت احراز سرقت ادبی، نشریه متناسب با شدت و ماهیت تخلف اقدام خواهد کرد.
اقدامات احتمالی عبارتاند از:
-
رد مقاله پیش از انتشار؛
-
توقف فرآیند انتشار؛
-
حذف مقاله از فرآیند پذیرش؛
-
انتشار اصلاحیه در صورت مناسببودن اصلاح؛
-
انتشار اطلاعیه رسمی؛
-
بازپسگیری مقاله پس از انتشار؛
-
اطلاعرسانی به مؤسسه یا دانشگاه مربوط در موارد جدی؛
-
اعمال محدودیت برای ارسالهای بعدی در موارد شدید و مستند.
اقدام نهایی متناسب با ماهیت، میزان و تأثیر تخلف تعیین خواهد شد.
13. بازپسگیری مقاله به دلیل سرقت ادبی
چنانچه پس از انتشار مشخص شود که بخش قابل توجهی از مقاله از اثر دیگران بدون انتساب مناسب گرفته شده یا اصالت مقاله بهطور جدی مخدوش است، نشریه میتواند مقاله را بازپسگیری کند.
در این صورت، مقاله از سابقه علمی نشریه بهطور کامل محو نخواهد شد، بلکه وضعیت آن بهصورت واضح بهعنوان «بازپسگرفتهشده» (Retracted) مشخص خواهد شد و اطلاعیه بازپسگیری به مقاله مرتبط میشود.
14. سرقت ادبی غیرعمدی
اشتباه در استناد یا ارجاعدهی همیشه به معنای سرقت ادبی عمدی نیست.
نشریه هنگام بررسی موارد مشابهت، بین خطای غیرعمدی در استناد و سوءرفتار عمدی تمایز قائل خواهد شد.
با این حال، نویسندگان مسئول رعایت اصول صحیح استناد هستند و باید پیش از ارسال مقاله، منابع و ارجاعات را بهدقت بررسی کنند.
15. استفاده از مطالب منتشرشده قبلی نویسندگان
نویسندگان باید هنگام استفاده از متن یا دادههای آثار قبلی خود، به اثر قبلی ارجاع دهند.
اگر مقاله جدید بر اساس یک پژوهش قبلی توسعه یافته باشد، رابطه میان آثار باید بهصورت شفاف مشخص شود.
استفاده مجدد گسترده از متن یا دادههای قبلی بدون توضیح و ارجاع مناسب میتواند موجب بررسی مقاله از نظر خودسرقتی یا انتشار تکراری شود.
16. استفاده از ترجمه
ترجمه یک اثر منتشرشده در زبان دیگر و ارائه آن بهعنوان یک مقاله اصیل بدون ذکر منبع اصلی، میتواند مصداق سوءرفتار علمی و سرقت ادبی باشد.
در صورت استفاده مشروع از یک اثر ترجمهشده، منبع اصلی و ماهیت ترجمه باید بهصورت شفاف مشخص شود و الزامات مربوط به حقوق مالکیت فکری رعایت گردد.
17. تصاویر، جداول و نمودارها
استفاده از تصویر، جدول، نمودار، شکل یا سایر محتوای متعلق به دیگران باید همراه با استناد مناسب و در صورت نیاز، با کسب مجوز لازم انجام شود.
نویسندگان مسئول اطمینان از رعایت حقوق مربوط به محتوای مورد استفاده هستند.
18. استفاده از هوش مصنوعی و اصالت مقاله
استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در فرآیند پژوهش یا نگارش، در صورت مجازبودن، نباید موجب ارائه مطالب ساختگی، منابع جعلی، دادههای غیرواقعی یا محتوای متعلق به دیگران بدون انتساب مناسب شود.
نویسندگان همچنان مسئول صحت، اصالت و یکپارچگی مقاله ارسالی هستند.
ابزارهای هوش مصنوعی جایگزین مسئولیت علمی نویسندگان نیستند.
19. محرمانگی فرآیند بررسی
اطلاعات مربوط به بررسی ادعای سرقت ادبی تا حد امکان محرمانه نگهداری خواهد شد.
با این حال، در مواردی که برای بررسی علمی یا اخلاقی موضوع، اطلاعرسانی به دانشگاه، مؤسسه پژوهشی، نهاد مرتبط یا سایر طرفهای ذیربط ضروری باشد، نشریه میتواند اطلاعات لازم را در اختیار آنها قرار دهد.
20. استقلال تصمیمگیری
تصمیمگیری درباره سرقت ادبی باید بر اساس شواهد و بررسی علمی انجام شود.
نشریه از تصمیمگیری بر اساس فشارهای شخصی، سازمانی، مالی یا تجاری خودداری خواهد کرد.
21. مسئولیت سردبیر و هیئت تحریریه
سردبیر و هیئت تحریریه مسئول بررسی منصفانه و مستند نگرانیهای مربوط به اصالت مقالات هستند.
آنها باید:
-
ادعاها را بدون پیشداوری بررسی کنند؛
-
در صورت نیاز از نویسندگان توضیح بخواهند؛
-
شواهد موجود را ارزیابی کنند؛
-
از محرمانگی فرآیند تا حد امکان محافظت کنند؛
-
اقدام متناسب با شدت تخلف را انتخاب کنند؛
-
در صورت نیاز، اصلاحیه یا اطلاعیه بازپسگیری منتشر کنند.
22. مسئولیت نهایی نویسندگان
ارسال مقاله به نشریه به منزله تأیید نویسندگان مبنی بر اصالت اثر و رعایت اصول مالکیت فکری است.
نویسندگان مسئولیت دارند پیش از ارسال مقاله:
-
اصالت مقاله را بررسی کنند؛
-
تمام منابع را بهدرستی ذکر کنند؛
-
میزان استفاده از آثار قبلی خود را مشخص کنند؛
-
مجوزهای لازم برای استفاده از محتوای متعلق به دیگران را دریافت کنند؛
-
از ارسال همزمان مقاله به چند نشریه خودداری کنند.
23. اصل نهایی
نشریه پژوهشهای نوین در علوم پزشکی، بهداشت و سلامت (MHHJR) سرقت ادبی و سایر اشکال سوءرفتار علمی را مغایر با اصول اخلاقی انتشار میداند.
نشریه تلاش میکند با استفاده از بررسی اولیه، ارزیابی تخصصی، بررسی منابع و در صورت نیاز ابزارهای تشخیص مشابهت، از انتشار آثار غیر اصیل جلوگیری کند.
در عین حال، هرگونه ادعای سرقت ادبی با دقت و بدون پیشداوری بررسی خواهد شد و تصمیم نهایی بر اساس شواهد، میزان تخلف و تأثیر آن بر اعتبار علمی مقاله اتخاذ میشود.
هدف این سیاست، حفظ اصالت پژوهش، حمایت از حقوق مؤلفان، جلوگیری از سوءرفتار علمی و صیانت از اعتبار سوابق علمی نشریه است.
