Hamayesh Arwin Alborz همایش آروین البرز MHHJR فصلنامه پژوهش‌های نوین در علوم پزشکی، بهداشت و سلامت | MHHJR 2 2 2026 06 08 تأثیر زمان‌بندی ورزش (صبح در مقابل عصر) بر کنترل گلوکز خون در بیماران دیابتی: نقش ریتم شبانه‌روزی و مکانیسم‌های متابولیک تأثیر زمان‌بندی ورزش (صبح در مقابل عصر) بر کنترل گلوکز خون در بیماران دیابتی: نقش ریتم شبانه‌روزی و مکانیسم‌های متابولیک 231 246 FA Setareh Khakzad کارشناسی ارشد فیزیولوژی ورزشی دانشگاه بوعلیسینا همدان ستاره خاک زاد کارشناسی ارشد فیزیولوژی ورزشی دانشگاه بوعلیسینا همدان Ali Heidarianpour گروه فیزیولوژی ورزش، دانشکده علوم ورزش،دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران علی حیدریان پور گروه فیزیولوژی ورزش، دانشکده علوم ورزش،دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران 2026 06 08 دیابت نوع 2 به عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت عمومی در جهان، با شیوع فزاینده و بار سنگین عوارض مزمن همراه است. کنترل مطلوب قند خون نقشی اساسی در پیشگیری از عوارض میکروواسکولار و ماکروواسکولار این بیماری دارد. در سال‌های اخیر، ورزش به عنوان یکی از مؤثرترین مداخلات غیردارویی در مدیریت دیابت مورد توجه قرار گرفته است، اما یکی از ابعاد کمتر بررسی‌شده، تأثیر زمان انجام ورزش بر پاسخ گلوکز خون می‌باشد. مقاله مروری روایتی حاضر با هدف بررسی و مقایسه اثر ورزش در ساعات صبح و عصر بر کنترل گلوکز خون در بیماران مبتلا به دیابت و تحلیل مکانیسم‌های فیزیولوژیک و مولکولی مرتبط انجام شده است. در این راستا، شواهد حاصل از مطالعات مرتبط با ریتم شبانه‌روزی، متابولیسم گلوکز و پاسخ به ورزش مورد بررسی قرار گرفته است. مرور مطالعات نشان می‌دهد که ورزش صبح عمدتاً با افزایش اکسیداسیون چربی و فعال‌سازی مسیرهای مستقل از انسولین همراه است، در حالی که ورزش عصر اغلب با حساسیت انسولینی بالاتر، برداشت بهتر گلوکز توسط عضله اسکلتی و کنترل مؤثرتر قند خون پس از غذا ارتباط دارد. با این وجود، یافته‌های مطالعات موجود کاملاً همسو نیستند و تحت تأثیر عوامل فردی (نوع دیابت، وضعیت دارویی، ترکیب بدنی) و متغیرهای مداخله‌گر (نوع، شدت و مدت ورزش) قرار دارند. در مجموع، به نظر می‌رسد رویکرد شخصی‌سازی زمان ورزش بر اساس ویژگی‌های هر بیمار بتواند نقش مهمی در بهینه‌سازی کنترل گلوکز ایفا کند، هرچند انجام کارآزمایی‌های بالینی استاندارد و گسترده‌تر برای نتیجه‌گیری قطعی و ارائه توصیه‌های بالینی دقیق ضروری است. دیابت نوع 2 به عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت عمومی در جهان، با شیوع فزاینده و بار سنگین عوارض مزمن همراه است. کنترل مطلوب قند خون نقشی اساسی در پیشگیری از عوارض میکروواسکولار و ماکروواسکولار این بیماری دارد. در سال‌های اخیر، ورزش به عنوان یکی از مؤثرترین مداخلات غیردارویی در مدیریت دیابت مورد توجه قرار گرفته است، اما یکی از ابعاد کمتر بررسی‌شده، تأثیر زمان انجام ورزش بر پاسخ گلوکز خون می‌باشد. مقاله مروری روایتی حاضر با هدف بررسی و مقایسه اثر ورزش در ساعات صبح و عصر بر کنترل گلوکز خون در بیماران مبتلا به دیابت و تحلیل مکانیسم‌های فیزیولوژیک و مولکولی مرتبط انجام شده است. در این راستا، شواهد حاصل از مطالعات مرتبط با ریتم شبانه‌روزی، متابولیسم گلوکز و پاسخ به ورزش مورد بررسی قرار گرفته است. مرور مطالعات نشان می‌دهد که ورزش صبح عمدتاً با افزایش اکسیداسیون چربی و فعال‌سازی مسیرهای مستقل از انسولین همراه است، در حالی که ورزش عصر اغلب با حساسیت انسولینی بالاتر، برداشت بهتر گلوکز توسط عضله اسکلتی و کنترل مؤثرتر قند خون پس از غذا ارتباط دارد. با این وجود، یافته‌های مطالعات موجود کاملاً همسو نیستند و تحت تأثیر عوامل فردی (نوع دیابت، وضعیت دارویی، ترکیب بدنی) و متغیرهای مداخله‌گر (نوع، شدت و مدت ورزش) قرار دارند. در مجموع، به نظر می‌رسد رویکرد شخصی‌سازی زمان ورزش بر اساس ویژگی‌های هر بیمار بتواند نقش مهمی در بهینه‌سازی کنترل گلوکز ایفا کند، هرچند انجام کارآزمایی‌های بالینی استاندارد و گسترده‌تر برای نتیجه‌گیری قطعی و ارائه توصیه‌های بالینی دقیق ضروری است. https://mhhjr.ir/downloadfilepdf/16385